BÖLÜM II
KLİNİK ARAŞTIRMA DÖNEMLERİ, ETİK KURULLAR VE KLİNİK ARAŞTIRMA PROTOKOLÜ

ARAŞTIRICILAR
Madde:9- Klinik araştırmaları yürütecek sorumlu araştırıcıda aranacak özellikler şunlardır:
A)Tıp doktoru olmak ve uzmanlık dalında veya doktoradan sonra kendi uzmanlık dalında en az 5 yıl tecrübesi bulunmak,
B)Araştırmanın niteliğine uygun bir ekiple çalışmak.

KLİNİK ARAŞTIRMA DÖNEMLERİ
Madde:10- Tüm klinik araştırmalar, gerek araştırmaya tabi tutulanların emniyetini sağlamaya ve gerekse araştırmanın sağlıklı şekilde takibine elverişli teçhizat, personel ve laboratuar imkanlarına sahip, tam teşekküllü eğitim hastanelerinde yürütülür ve dört dönemde yapılır.
I.Dönem:İlacın farmakokinetik özellikleri (emilim, dağılım, metabolizma, atılım), toksisitesi, biyoyararlanımı, vücut fonksiyonlarına etkisi ve biyolojik aktivitesi, az sayıda sağlıklı gönüllüler üzerinde denenir. Bu araştırmaların yapılacağı yerde, her türlü acil tıbbi desteği sağlayacak imkanların ve araştırmaların mahiyetine uygun laboratuarların bulunması gereklidir. Bu dönem çalışmalar, klinik farmakolog ve/veya tıp doktoru farmakologlar ile uzman tıp doktorları tarafından birlikte yürütülür.
II.Dönem:Az sayıda seçilmiş hasta üzerinde, ilacın etkili doz sınırları, klinik etkinliği, biyolojik aktivitesi, yararı, güvenilirliği, hastalık halinde farmakokinetik özellikleri ve toksisitesi araştırılır.
Bu dönem çalışmaların deneklerle yürütülecek bölümü, uzman tıp doktorlarının sorumluluğu altında, ilgili deneyleri yapabilecek ve bir klinik farmakolog ve/veya tıp doktoru farmakoloğun bulunduğu bir ekip tarafından yürütülür.
III.Dönem:I. Ve II. Dönemlerde olumlu bulunan ilaç, daha geniş sayıda hasta üzerinde etkinliği, emniyeti ve değişik dozları yönünden denenir. Bu araştırmalar, uzman tıp doktorları tarafından yürütülür.
IV.Dönem:İlaçların, farmasötik müstahzar olarak ruhsatlandırılmasından sonra, kabul edilen endikasyonları üzerinde emniyeti, doz farklılıkları ve yan etkileri gibi konular araştırılır. Bu araştırmalar, uzman tıp doktorları tarafından yürütülür.

ETİK KURULLAR
Madde:11- İnsan üzerinde yapılacak araştırmaları etik yönden değerlendirmek üzere, yerel etik kurullar ile Bakanlık merkezinde bir Etik Kurul kurulur.

ETİK KURUL'UN TEŞKİLİ
Madde:12- Etik Kurul, Bakanlık müsteşarı'nın veya görevlendirilecek bir Müsteşar Yardımcısının başkanlığında, aşağıda belirtilen üyelerden oluşur:
A)Üniversitelerden (tıp fakültelerinden) seçilecek tıp fakültesi kökenli üç farmakolog öğretim üyesi,
B)Üniversitelerden (tıp fakültelerinden) seçilecek üç klinisyen öğretim üyesi,
C)Üniversitelerden (eczacılık fakültelerinden) seçilecek eczacılık fakültesi kökenli üç öğretim üyesi (bir farmasötik kimyacı, bir farmasötik teknolog ve bir toksikolog),
D)Türk Tabibleri Birliği Merkez Konseyi'nce seçilecek bir uzman tıp doktoru,
E)Türk Eczacılar Birliği Merkez Heyeti'nce seçilecek bir eczacı,
F)Türk diş Hekimleri Birliği Merkez Heyetin'ce seçilecek bir diş hekimi,
G)Bakanlıkça seçilecek üç klinisyen,
H)Bakanlık İlaç Ruhsat Komisyonu'ndan seçilecek bir üye,
İ)Hukuk Fakültelerinin ilgili bilim dalından seçilecek bir öğretim üyesi,
J)Adli Tıp Kurumu tarafından seçilecek bir uzman tıp doktoru,
K)Tedavi Hizmetleri Genel Müdürü,
L)İlaç ve Eczacılık Genel Müdürü,
M)Bakanlık I. Hukuk müşaviri.
Etik Kurul üyeleri iki sene için Bakanlıkça görevlendirilirler; bir dönemden fazla görev almak mümkündür. Etik Kurul'a seçilecek üyelerde, uzmanlık dallarında en az 10 yıllık deneyim aranır.
Bir takvim yılı içinde, izinsiz ve mazeretsiz olarak üst üste üç toplantıya katılmayan üyenin üyeliği düşer ve yerine aynı nitelikte yenisi seçilir. Kurul üyeliğinden çekilme ve düşme Bakan onayı ile onayın tebligatının yapılmasından sonra yürürlüğe girer.
Kurul, üye tam sayısının en az üçte ikisinin iştiraki ile toplanır, kararlar Kurul üye tam sayısının ekseriyetinin oylarıyla alınır.

ETİK KURUL'UN GÖREVLERİ
Madde:13- Etik Kurul'un görevleri Şunlardır:
A)Klinik araştırmalar ile ilgili olarak yerel etik kurullar tarafından Bakanlığa sunulan ve bu Yönetmelikte belirtilen dokümanları incelemek ve gerekçeli olarak kararını bildirmek,
B)Gerek gördüğünde, projelerin uzmanlara incelettirilmesini önermek,
C)Yerel etik kurulların raporlarını incelemek, değerlendirmek ve müteakip dönemlere geçiş için görüş bildirmek,
D)Yerel etik kurullardan gelen projeleri, alındığından itibaren en geç iki ay içerisinde değerlendirmek, zorunlu sebeblerden dolayı gecikme olacak ise bunu aynı süre içinde gerekçeli olarak yazı ile bildirmek (bu süre, en fazla bir kez uzatılabilir),
E)Bu Yönetmeliğin diğer maddeleri ile kendisine verilen görevleri yapmak.

YEREL ETİK KURULLARIN TEŞEKKÜLÜ
Madde:14- Yerel etik kurullar, araştırmanın yapılacağı eğitim hastanelerinde teşekkül eder. İlgili kurum veya kuruluş, yerel etik kurulu oluşturduktan sonra üyelerin adını, ünvanlarını ve biyografilerini bir ay içinde Bakanlığa bildirir.
Yerel etik kurullar aşağıda belirtilen üyelerden oluşur:
A)Üç klinisyen doktor,
B)Bir klinik farmakolog veya tıp doktoru farmakolog,
C)Bir eczacı,
D)Bir biyokimya uzmanı,
E)Bir patolog,
F)Mümkünse bir tıbbi deontoloji uzmanı,
G)Yapılacak çalışmanın özelliğine uygun bir uzman.

YEREL ETİK KURULLARIN GÖREVLERİ
Madde:15- Yerel etik kurulların görevleri Şunlardır:
A)I. Ve II. Dönem araştırmaları ile henüz ruhsat almamış ilaçlarla yapılacak III. Dönem araştırmalar için hazırlanan protokol ve belgeleri incelemek, değerlendirmek ve uygun gördüklerini en geç bir ay içinde Bakanlığa göndermek,
B)a bendi dışında kalan III. Dönem ve IV. Dönem araştırma protokollerini incelemek, uygulanıp uygulanamayacağına gerekçeli olarak karar vermek ve araştırma özeti ile birlikte kararını yazılı olarak Bakanlığa bildirmek,
C)Lüzum gördüğü durumlarda, gerekçesini belirterek araştırmaları durdurmak,
D)Tıbbi Deontoloji Tüzüğünün 11 inci maddesine göre yapılan ve mükerrer nitelik gösteren uygulamaları, yeni ve yerleşmemiş tıbbi teknolojilerin uygulamalarını değerlendirmek ve denetlemek,
E)6 ncı maddede belirtilen izne tabi araştırmalar dışında kalan, ruhsatlı ilaçların biyoyararlanım araştırmaları gibi rutin testlerle ilgili projeleri değerlendirmek ve karara bağlamak.

I., II. VE III. DÖNEM ARAŞTIRMALARINA MÜRACAAT İÇİN GEREKLİ DOKÜMANLAR
Madde:16-İnsan üzerinde denenen ve/veya hiç bir ülkede ruhsat almamış ve/veya Türkiye'de ruhsat almamış ilaçlarla yapılacak araştırmalar için yapılacak müracaatlarda aşağıda belirtilen bilgi ve dokümanlar Etik kurul'a verilir.
A)Araştırmacıların adları, ünvanları, kısa biyografileri, adresleri ve imzaları;
B)Destekleyen kuruluşun adı, adresi ve yetkililerinin imzaları;
C)Destekleyen kuruluş ile sorumlu araştırıcı arasında, sorumlulukların paylaşılmasını gösteren imzalı belge;
D)Araştırma ilacı ile ilgili detaylı bilgiler;
1-Kimyasal ve farmasötik bilgiler,
-İlacın veya ihtiva ettiği diğer maddelerin isimleri (IUPAC, INN gibi)
-İlacın kimyasal ve meloküler yapısı
-İlacın kimsayal ve fiziksel özellikleri
-İlacın üretim Şekli, kontrol ve analiz yöntemleri
-İlacın diğer ilaç ve kimyasal maddeler ile invitro etkileşmesi
-İlacın klinik araştırmada kullanılacak formülasyonu
2-Farmakolojik bilgiler,
-İlacın bilinen veya muhtemel etki mekanizması
-İlacın sistem ve organlara etkisi
-İlacın metabolizma, emilim, dağılım ve atılımı gibi farmakokinetik özellikleri
3-Akut, subakut (subkronik) ve kronik toksisite çalışmaları,
4-Teratojenik, kanserojenik mutajenik teratojenik ve reproduktif çalışmalar,
5-Diğer klinik öncesi bilgiler,
E)Araştırma ilacı ile ilgili klinik farmakolojik ve klinik bilgiler, bilinen veya muhtemel yan etkileri ve varsa bunların önlemleri;
F)17 nci maddeye göre hazırlanmış klinik araştırma protokolü;
G)Araştırma ilacı ile ilgili yayın ve diğer referansların fotokopi veya ayrı basımları,
Etik Kurul gerekli gördüğü hallerde ek araştırma ve bilgiler talep edebilir.
Klinik öncesi araştırmalarla ilgili olarak verilen bilgiler, ilacın geliştirildiği ana ülkeden temin edilir. Ancak Etik Kurul, gerekli gördüğü takdirde, ek araştırmalar da isteyebilir.

KLİNİK ARAŞTIRMA PROTOKOLÜ
Madde:17-Klinik araştırmalarla ilgili olarak aşağıdaki bilgileri sırasıyla ihtiva eden protokoller hazırlanır.
A)Araştırmanın adı, amacı ve gerekçeleri,
B)Araştırıcıların adları, ünvanları, adresleri ve imzaları,
C)Destekleyen kuruluşun adı, adresi ve yetkililerin imzaları,
D)Araştırmanın özeti,
E)Araştırmayla ilgili daha önce yayınlanmış bilgiler,
F)Araştırmanın türü,
G)Kullanılacak ilacın;
1-Adı ve/veya kodu,
2-Farmasötik şekli, kullanım yolu,
3-Dozu,
4-Muhafaza şartları,
5-Etiketleme örneği,
6-Tam bileşimi,
7-Kaynağı,
8-Sentez bilgileri,
9-Diğer ilaç ve kimyasal maddelerle etkileşimi,
10-İlacın yapıldığı yer,
H)Metodoloji;
1)Hasta tanımı ve sayısı,
2)Araştırmaya dahil olma kriterleri,
3)Araştırmadan çıkartılma kriterleri,
4)Araştırma süresi,
5)Kontrol grupları ve kontrol süresi,
6)İlaçsız dönem, tedavi dönemi ve tedavi sonrası takip dönemlerinin süreleri ve yöntemleri,
7)Beraber uygulanacak diğer tedavi yolları,
8)Yapılacak klinik ve laboratuar testleri,
9)Etkinin ölçüm ve değerlendirme yöntemleri ve değerlendirmede kullanılacak kriterler,
İ)Gönüllü ve/veya hastanın araştırma başladıktan sonra araştırmadan çıkarılma ve/veya doz ayarlama kriterleri,
J)Alınması gerekli emniyet tedbirleri ve varsa entoksikasyon tedavisi,
K)Araştırmaya son verme kriterleri,
L)Kullanılacak değerlendirme ve istatistik yöntemleri,
M)Hastaların olur (Muvafakat) formu örneği,
N)Hasta takip formu örneği,
O)Yan/advers etki takip formu örneği,
P)Referans,
R)Araştırma kesildiği takdirde kalan ilaçların derhal toplanıp Bakanlığa teslim edileceğine dair taahhüt,
S)Araştırmaya katılan tüm birimlerin ve elemanların araştırma hakkında bilgilendirildiğine dair belge,
T)Helsinki Deklerasyonu'nun son metninin araştırmaya katılan tüm araştırıcılar tarafından imzalanmış kopyası.